Czy nasza organizacja może przyjmować nawiązki sądowe? Jakie warunki musimy spełnić?

Nawiązki zasądzane są w dwojaki sposób.

Pierwszy sposób – nawiązki są przekazywane na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Fundusz jest utworzony na podstawie art. 43 kodeksu karnego wykonawczego.

* W razie skazania za występek o charakterze chuligańskim, sąd
orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego (w przepisie ustanowiono pewne
wyjątki, w których sąd nie orzeka nawiązki w takiej sytuacji).
Jeżeli pokrzywdzony nie został ustalony, sąd może orzec nawiązkę na rzecz
Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (art. 57a kk).
* W razie skazania za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu
albo za inne przestępstwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć
człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu
ciała lub rozstrój zdrowia, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu
Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (art. 47 kk).
* W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 173,
art. 174, art. 177 w art. 355 (przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu
w komunikacji), jeżeli sprawca był w stanie nietrzeźwości
lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, sąd orzeka nawiązkę.
Nawiązka zostaje orzeczona na rzecz pokrzywdzonego, a w razie jego
śmierci na rzecz osoby najbliższej. Jeśli ustalenie takiej osoby nie jest możliwe,
sąd orzeka nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Takie nawiązki są przekazywane właśnie na wspomniany wyżej Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym
oraz Pomocy Postpenitencjarnej (na podstawie art. 43 kodeksu karnego wykonawczego).

Środki Funduszu są przeznaczane na:
1) pomoc osobom pokrzywdzonym przestępstwem oraz osobom
im najbliższym, zwłaszcza pomoc medyczną, psychologiczną,
rehabilitacyjną, prawną oraz materialną, udzielaną przez jednostki
niezaliczane do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu
osiągnięcia zysku, w tym stowarzyszenia, fundacje, organizacje
i instytucje,
2) pomoc postpenitencjarną osobom pozbawionym wolności, zwalnianym
z zakładów karnych i aresztów śledczych oraz członkom ich rodzin,
udzielaną przez zawodowych kuratorów sądowych oraz Służbę Więzienną,
2a) pomoc prawną i psychologiczną świadkom i osobom im najbliższym,
3) pomoc postpenitencjarną osobom, o których mowa w pkt 2, udzielaną
przez podmioty wymienione w art. 38 § 1,
4) działalność podejmowaną lub powierzoną przez dysponenta Funduszu,
mającą na celu wsparcie i rozwój systemu pomocy osobom pokrzywdzonym
przestępstwem oraz pomocy postpenitencjarnej, w szczególności na:
a) promowanie i wspieranie inicjatyw i przedsięwzięć służących
poprawie sytuacji osób pokrzywdzonych przestępstwem oraz skutecznej
readaptacji skazanych,
b) podejmowanie przedsięwzięć o charakterze edukacyjnym
i informacyjnym,
c) pokrywanie kosztów związanych z organizowaniem i prowadzeniem
szkoleń,
d) podejmowanie, organizowanie i zlecanie badań naukowych dotyczących
sytuacji oraz potrzeb osób pokrzywdzonych przestępstwem oraz osób skazanych.

§  9. 89 Powierzenie realizacji zadań, o których mowa w § 8 pkt 1,
2a-4, odbywa się w trybie otwartego konkursu ofert.

Zasady powierzania zadań określa rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości z dnia 3 stycznia 2012 r. w sprawie Funduszu Pomocy
Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, jednak o powierzenie
zadań mogą wystąpić m.in. przez jednostki niezaliczane do sektora
finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku,
w tym stowarzyszenia, fundacje, organizacje i instytucje.

Drugi sposób: jeżeli chodzi o nawiązki zasądzane na podstawie innych przepisów, to:

• W razie skazania za znieważenie innej osoby za pomocą środków masowego komunikowania,
sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo (co ważne
dla organizacji pozarządowych) na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego (art. 216 kk).
• W razie skazania za pomówienie, sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo (co ważne dla organizacji pozarządowych) na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego (art. 212 kk).

Przede wszystkim cel społeczny wskazuje sam pokrzywdzony, więc sąd
ani ministerstwo nie prowadzi żadnych rejestrów tego typu.
Z reguły jest tak, że pokrzywdzony uzgadnia wcześniej z określoną
organizacją, czy ta może przyjąć nawiązkę i przyjmie ją. Wtedy
wskazuje sądowi taką organizację i tutaj pojawia się pewien problem.

Sądy różne podchodzą do sprawdzania „celu społecznego”.
Część z nich w ogóle tego nie sprawdza i orzeka nawiązkę na rzecz
organizacji wskazanej przez pokrzywdzonego niejako na jego ryzyko.
Część jednak wymaga, aby była to OPP i sprawdza zapisy statutowe, oczywiście aby nie było żadnych nadużyć.
Najlepiej dowiedzieć się bezpośrednio w sekretariacie wydziału
karnego właściwego sądu, jak orzeka ten wydział. W przeciwnym
razie nie będziemy wiedzieli, jaka jest praktyka,

Samo pismo o przekazywanie nawiązek niewiele daje, poza tym, że sąd może zasugerować
pokrzywdzonemu wskazanie tej organizacji jako podmiotu, który może przyjąć
nawiązkę. Jednak najpierw trzeba ustalić w sądzie, że organizacja spełnia
wymagania dla orzekania nawiązek, a dopiero później (jeżeli tak jest)
napisać pismo, że organizacja może przyjmować nawiązki, w jaki sposób będą
wydawane środki z tego tytułu; do pisma trzeba pewnie będzie załączyć
statut i KRS stowarzyszenia,

Co do zapisu statutowego, to nie ma potrzeby przepisywania przepisów
kodeksu karnego. Wystarczający będzie zapis, iż dochody
(majątek) stowarzyszenia pochodzą m.in. z nawiązek, w tym nawiązek
orzekanych na podstawie art. 212 par. 3 k.k. oraz 216 par. 4 k.k.

 

Odpowiedź prawnika Damiana Grzegorczyka